Καταρράκτης

Εντός του οφθαλμού συναντάμε τον λεγόμενο κρυσταλλοειδή φακό ο οποίος σε συνεργασία με τον κερατοειδή εστιάζει την εικόνα πάνω στην φωτοευαίσθητη επιφάνεια του ματιού τον λεγόμενο αμφιβληστροειδή (ο οποίος είναι ο αντίστοιχος του φιλμ πάνω στο οποίο σχηματίζετε η εικόνα). Η απώλεια της διαφάνειας του κρυσταλλοειδή φακού είναι ο λεγόμενος καταρράκτης.

Ο καταρράκτης ταξινομείτε με διάφορους τρόπους, όπως την ακριβή θέση θόλωσης του φακού, την αιτία ή την ηλικία εμφάνισης. Σύμφωνα με την ηλικία εμφάνισης έχουμε τους συγγενείς καταρράκτες που παρατηρούνται αμέσως μετά την γέννηση και τους επίκτητους που παρατηρούνται οποτεδήποτε κατά την διάρκεια της ζωής.

Η ποιο συχνή μορφή καταρράκτη είναι ο λεγόμενος γεροντικός ο οποίος αποτελεί μέρος της αναμενόμενης γήρανσης του οφθαλμού. Η διαδικασία εμφάνισης του είναι σταδιακή όπως και η γήρανση του οργανισμού αν και εμφανίζει διαφορετικές ταχύτητες εξέλιξης σε κάθε άτομο. Εκτός του γεροντικού έχουμε τους δευτερεύοντες καταρράκτες που αναπτύσσονται εν συνεχεία κάποιας προ-υπαρχούσης οφθαλμικής ή γενικής πάθησης, άλλοι είναι αποτέλεσμα τραύματος, χρήσης κάποιας φαρμακευτικής ουσίας ή αποτέλεσμα υπερβολικής έκθεσης σε πηγές θερμότητας, ακτινοβολίας ή ηλεκτρισμού. Φυσικά οι προαναφερθείσες κατηγορίες έχουν ένα ποσοστό άλληλοκάλυψης και για παράδειγμα η υπερβολική έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία μπορεί να επισπεύσει την ανάπτυξη του γεροντικού καταρράκτη ή παρομοίως η συνύπαρξη σακχαρώδη διαβήτη και πολλά άλλα.

Καταρράκτης και όραση
Η επίδραση του καταρράκτη στην όραση είναι ανάλογη του βαθμού εξέλιξης του. Στα αρχικά στάδια η επίδραση στην όραση είναι ήπια και σπάνια γίνετε αντιληπτή από τον ασθενή καθώς οι αλλαγές στον κρυσταλλοειδή φακό είναι σταδιακές και συνήθως συμβαίνουν σε βάθος ετών.
Τα ποιο συνήθη συμπτώματα είναι θολή όραση και αμυδρή αντίληψη των χρωμάτων. Η όραση τείνει να επηρεάζετε περισσότερο όταν υπάρχει στο περιβάλλον κάποια πηγή έντονης ακτινοβολίας όπως για παράδειγμα ο ήλιος ή τα φώτα ενός επερχόμενου αυτοκινήτου. Ο ασθενής το αντιλαμβάνεται σαν θάμβος που κάποιες φορές συνοδεύετε από ένα φωτοστέφανο γύρω από τα φώτα. Άλλα συμπτώματα είναι παρουσία διπλής όρασης και δυσκολία εκτίμησης των αποστάσεων. 


Η αντιμετώπιση του Καταρράκτη
Στα αρχικά στάδια το μόνο που χρειάζεται είναι κάποιες βασικές προσαρμογές με κύριο σκοπό την ελάττωση των επιδράσεων του καταρράκτη στις καθημερινές δραστηριότητες του ασθενούς.

1. Χρήση γυαλιών ηλίου και καπέλου για την μείωση του θαμβούς από τον ήλιο.
Στην περίπτωση που ο ασθενής φοράει γυαλιά για γενική χρήση συνιστάτε η προμήθεια ενός δεύτερου ζευγαριού γυαλιών ηλίου που συμπεριλαμβάνουν τη συνταγή του ασθενούς ή η προμήθεια ενός ζευγαριού γυαλιών με φωτοχρωμικούς φακούς. Είναι σημαντικό τα γυαλιά να προσφέρουν προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία καθώς η έκθεση στον ήλιο χωρίς την κατάλληλη προστασία συνεπάγετε με επίσπευση της εξέλιξης του καταρράκτη και άλλων οφθαλμικών παθήσεων.

2. Αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις για την μείωση του θάμβους από τα φώτα.
Η επίστρωση των οφθαλμικών φακών με τις λεγόμενες αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις έχει σαν αποτέλεσμα την μείωση του θάμβους από τον περιβάλλον φωτισμό. Οι επιστρωμένοι φακοί είναι ιδιαίτερα ωφέλιμοι κατά την απογευματινή και βραδινή οδήγηση καθώς μειώνουν σημαντικά το θάμβος από τα φώτα των επερχόμενων αυτοκινήτων.

3. Χρήση τοπικού φωτισμού κατά το διάβασμα.
Όπως προαναφέρθηκε η συνηθέστερη μορφή καταρράκτη είναι αποτέλεσμα της φυσιολογικής γήρανσης του ματιού. Έχει συστηθεί ότι κάθε δεκαετία της ζωής απαιτούμε διπλάσιο ποσό φωτισμού με συνέπεια το διάβασμα σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού να προκαλεί αυξημένη οφθαλμική κόπωση. Σε περιόδους παρατεταμένου διαβάσματος συνίσταται η χρήση τοπικού φωτισμού κατά προτίμηση υπό γωνία για την αποφυγή ανεπιθύμητων αντανακλάσεων.

4. Χειρουργική αντιμετώπιση
Η απόφαση του ασθενούς να προχωρήσει σε χειρουργική αφαίρεση του καταρράκτη πρέπει να βασίζετε κυρίως στην επίδραση που έχει στις καθημερινές του δραστηριότητες. Όπως είναι κατανοητό έστω και μικρή μείωση της όρασης για κάποιον που οδηγεί ή απαιτεί λεπτομερή όραση για την εκπλήρωση του επαγγέλματος του μπορεί να έχει σημαντικότερες επιπτώσεις συγκριτικά με κάποιον που βρίσκετε σε διαφορετική θέση. Σπανίως πέραν των απαιτήσεων της όρασης που σχετίζονται με τον τρόπος ζωής του εκάστοτε ασθενούς μπορεί να συντρέχουν και ιατρικοί λόγοι για την απόφαση αφαίρεσης του καταρράκτη, όπως για παράδειγμα κάποιες μορφές γλαυκώματος ή η δυνατότητα παρακολούθησης του ασθενούς με σακχαρώδη διαβήτη.